Ekonomi

YEP’te tekrar hayal satıldı

Hazine Bakanı Albayrak 2021, 2022, 2023 yılları için hazırlanan Yeni Ekonomi Programını açıkladı. Ekonomistler programı iyimser bulurken geçen yıl hazırlanan planın bütün hedefleri de hayal oldu

YEP’te yine hayal satıldı

Ekonomi Servisi

Hazine ve Maliye Bakanı Berat Albayrak, kanuna göre eylül ayının birincil haftasının sonuna kadar açıklanması gereken ‘Yeni Ekonomi Programı’nı (YEP) dün açıkladı. YEP ile 2021-2023 dönemine ilişkin enflasyon, istihdam, çoğalma, ihracat, cari açık gibi esas makro göstergelere ilişkin hedefler belirlendi. Albayrak, ‘yeni dengelenme, yeni alışılagelmiş, yeni ekonomi’ diyerek YEP’i tanıttı.

Buna tarafından artma hedefleri 2020 sonu için yüzde 0,3 olurken 2021 için yüzde 5,8, 2022 ve 2023 için yüzde 5 oldu.

Ağustos ayında yüzde 11,7 olarak gerçekleşen enflasyon YEP’e göre yılsonunda yüzde 10,5’e düşecek, 2021 için yüzde 8, 2022 için yüzde 6, 2023 için yüzde 4,9 olarak gerçekleşecek.

İşsizlik ise 2023’ün sonunda bile tek haneye düşmeyecek. Hedeflere kadar işsizlik oranı 2021 için yüzde 12,9, 2022 için 11,8, 2023 için 10,9 olacak.

***

‘Hiç oraya bakmıyorum’

YEP’in hedefleri bu şekildeyken Albayrak’ın sunumunu yaptıktan daha sonra gazetecilerden soru almaması dikkat çekti. Bu şart büyüyen halk borçlarının, eriyen Merkez Bankası rezervlerinin ve her gün rekor kıran döviz kurunun Albayrak’a sorulamamasına neden oldu. Dünya Gazetesi yazarı ve yönetim kurulu başkanı Hakan Güldağ, toplantının sonunda Albayrak’a ayaküstü döviz kurlarındaki durumu sorduğunu açıkladı. Güldağ, Albayrak’ın kendisine “Kur benim için hiç manâlı değil, hiç oraya bakmıyorum. Sanayimiz güçlü. Oraya hiç bakmıyorum. Kur artık bizim elimizde” dediğini aktardı.

***

Hedefler tekrar tutmadı

Yeni Ekonomi Programı (YEP) 3 takvim makro hedefleri içeriyor ve yıllık bütçe bu hedefler doğrultusunda hazırlanıyor. 5018 sayılı kanundaki adı Orta Vadeli Program olan YEP, her yıl bu dönemde açıklanıyor. Arşivden geçen yılın YEP’indeki tahminleri ve bu yılın YEP’i ile arasındaki farkı derledik. Veriler hedeflerin düş olduğunu ortaya koyuyor.

yep-te-yine-hayal-satildi-786760-1.
yep-te-yine-hayal-satildi-786761-1.

***

Üstünlük iddiasıyla başlayıp kümeye oynuyoruz

yep-te-yine-hayal-satildi-786762-1.

Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu:

Hazine ve Maliye bakanı Patent Albayrak’ın açıkladığı Yeni Ekonomi Programı’nın hedefleri hiç realist görünmüyor. Ne 2021’in ortalama kurunun 1 dolar = 7,68 TL öngörülmesi, ne 2020’nin yüzde 0,3 çoğalma ve yüzde 10,5 alıcı enflasyonuyla kapatılacağı tahmini vb. Hem 2021-2023 arasında ortalama yüzde 5,3 yükselme sağlarken, önce düşük cari açıklar verilip, daha sonra da 2023’te cari fazlaya geçilmesi de en kibar ifadeyle fazla iyimser kaçıyor. Çünkü Türkiye’nin cari açık vermeden, diğer bir ifadeyle dış kaynaklara başvurmadan yükselme sağlayacak bir imal yapısı değil. Ancak bunlardan daha önemlisi AKP yönetiminin bundan böyle hesaplı iddialarından vazgeçmiş, halka bir vaat bile sunamaz hala düşmüş izlenimi vermesidir. Mesela 2023’te zeka işsizliğin yüzde 10’un üstünde yüzde 10,9 olacağı kabullenilmiştir. Mesela devlete ait rakamlara kadar 2013’te 12582 dolar olan kişi başına gelirin tam 10 yıl sonra 2023’te gele gele 10 bin dolara ulaşması bekleniyor. 2020’de Türkiye ekonomisinin 702 milyar dolara, kişi başına gelirin 8 bin 381 dolara çekilmesi 2007’ye dönmek demektir. Bu kaybedilmiş bir 13 sene anlamına kazanç. Ne yazık ama Türkiye sezona üstünlük iddiasıyla başlayan , acilen küme düşmemeye oynayan bir takımı andırıyor. Ne eyvah ancak bu başarısızlık hikayesinde kaybeden bizler oluyoruz.

***

Dışarıda ‘hedefsiz değiliz’ seslenmek için yapılmış

yep-te-yine-hayal-satildi-786763-1.

Ekonomist Mustafa Sönmez:

Bu programı da, hedeflerini de ciddiye almamak lazım. Formalite gereği yapılıyor. Biraz da açık havada “amaçsız değiliz” çağırmak için. 2020 için yüzde 0,3 büyüme hedefi konulmuş.

Bunun için ikinci yarıda yüzde 3 çoğalma gerekiyor. Mümkün değil. Karamsar program metni da koymuşlar, mahçup olmamak için yüzde 1,5 küçülme. Bu olsa bile öpüp başlarına koysunlar. 2020 en az yüzde 3 küçülme ile tamamlanır. 2021 için ne olacağı, dış kaynağa bağlı. Dış yatırımcı uzaklaşıyor, dış kredi tamamen kullanılmaz ayla geliyor. Bunlar da hesaplı kırılganlıklar değin, siyasi gidişat ile ilgili. AKP rejimi içeriye de dışarıya da güven vermiyor. Bu haliyle de veremeyecek. Türkiye’de baş aşağıda gidişin frenlenmesi, siyasi değişime, o da bir erken tercih ile bu rejimin gitmesine ast.

***

Ciddi anlamda ekonomi programından bahsedemeyiz

yep-te-yine-hayal-satildi-786764-1.

Prof. Dr. Nilgün Erdem:

Programa “yeni ekonomi programı” diye iyi anlamak baskı aslında. 2020 yılına dair öngörülerin, birincil yedi aylık veriler dikkate alındığında gerçekleşmesi beklenemez. İlk yedi ayda 21 milyar doları aşan bir cari açık verilmiş, rezervler değil pahasına eritilmiş ve bu ortamda tanıdık olmayan sermaye çıkışları hızlanmıştır. Hangi finansman kaynağı ile yatırımlar ve sanayi desteklenecektir? Nasıl istihdam yaratılacaktır? Ya Da MB ve BDDK kararlarına karşın kurlardaki istikrarsızlık önlenemezken dış kaynağa bağımlı yapısı dikkate alındığında dış borç yükü nasıl karşılanacaktır? Bunlara benzer çok sayıda soru sıralanabilir. Dolayısıyla ciddi anlamda bir ekonomi programından bahsedemeyiz.

***

Büyüme hedefi gösterişli, enflasyon ve kur hedefi iyimser

yep-te-yine-hayal-satildi-786765-1.

Prof. Dr. Öner Günçavdı:

Ilk Olarak yükselme rakamlarının yurtiçi ve yurtdışında çoğu kurumun tahminlerinden farklı olduğunu ifade etmekte yarar var. Enflasyon konusunda da YEP iyimserliğini koruyor. 2020 için yüzde 10,5 tahmin edilen enflasyonun Ağustos ayı itibariyle yüzde 11,77 olduğu dikkatlerden kaçmamalı. Son olarak kur ile ilgili öngörülerin de çok realist olmadığı görülüyor. Özellikle 2020 için 6,91 öngörülen dolar kurunun bugün 7,84 seviyelerinde olduğu düşünüldüğünde beklenen seviyenin gerçekleşmesi için önemli bir fazla gelişmeye ihtiyaç duyulacağı da bir gerçektir. Anapara girişlerinin zayıfladığı, ülke kredi notunun düştüğü, siyasi risklerin Türkiye aleyhine geliştiği bir ortamda böyle bir fazla gelişmenin yaratılmasının da son derecede kuvvet olduğunu düşünebiliriz.

***

Yurttaşı ilgilendiren asıl sorunlar görmezden gelinmiş

yep-te-yine-hayal-satildi-786766-1.

Doç Dr. Oğuz Demir:

Bir yanda ekonomi önümüzdeki sene yüzde 5 büyüyecek diye hesaplanmış, fakat işsizlik bir anda efsane bir şekilde yüzde 10,8’e düşüyor. Diğer bir taraftan baktığımızda ekonomi yeniden yüzde 5 büyüyor lakin cari açık yüzde 1’lerde falan kalıyor. Yani rakamların içerisinde hesapların epeyce aykırı olduğu görünüyor. Keza tutarsız keza de fazlaca iyimser.

öte taraftan planın varsayımlarının kapsamı kuvvetsiz. ‘Kapanmanın olmadığı, pandemide ikinci dalganın olmayacağı varsayımıyla yaptık lakin karamsar senaryoyu da yaptık’ diyor fakat en fena akıcılık 2020 yılı için daralma yüzde 1,5, hükümetin en fena senaryosu birçok kuruluşun yaptığı iyimser senaryodan deha olduğu görünüyor.

Planın açıklanması sürecinde enflasyon, işsizlik ve döviz kurları gibi doğrusu Türkiye ekonomisinin çok kısa vadede yurttaşı ilgilendiren ana sorunlarına süre ayırmadığını gözlemledim.

Bu sene yaşanan travmanın 2021’de baz etkisiyle ekonomideki sorunları toparlayacağına dair bir yaklaşım laf konusu. Yani biz bu seneyi kaybettik önümüzdeki yıl bakacağız gibi bir girişim vardı.

Kur şuan döviz borçlusu şirketler için enflasyon hedefi için işsizlik hedefi için önemlidir. ‘Oraya’ bakılması gerekiyor.

***

İyimser tahminler

yep-te-yine-hayal-satildi-786767-1.

Doç. Dr. Ebedi Demirel:

Ilk Kez YEP tahminlerini oldukça iyimser buldum. Özellikle küresel ekonominin 2021’de toparlanacak ve ihracata yönelik büyümenin sağlanacağı beklentisini epeyce iyimser. dahası, Türkiye’nin en kayda değer sorunu kısa vadeli borçların çevrileceği konusundaki endişelere ve bunun kur üzerinde yarattığı baskıya hiç değinilmemiş. Küresel mali koşullar büyüyen piyasalar için hala sıkı ve çözümü güçleşiyor. öte taraftan 2021 artma ve enflasyon hedefleri de çelişkili. Son birkaç yıla bakıldığında artış hedefli stratejinin enflasyon hedeflemesinden sapılmasına neden olduğunu görüyoruz. Hem gelirler artmadan kredilere dayalı büyümenin kararlı çoğaltma sağlamasını biliyoruz. Buna mukabil, yeni sıradan içinde yer alan esnek istihdam planının ücretler ve çalışma koşullarında baskı yaratabileceğini düşünüyorum. Bence programın en kayda değer söylemi millet harcamalarının büyük ölçüde ulus yatırımı olarak gerçekleşeceği ifadesidir. Bunu dürüst buluyorum.

***

Bu işsizlikte seçim kazanılmaz

yep-te-yine-hayal-satildi-786768-1.

Ekonomist Atilla Yeşilada:

Yapısal reform, yerlileştirme vs. gibi konuları es geçiyorum. Bunlar 10 yıldır yazılıyor lakin tek adım atılmıyor. Çoğalma hedeflerinde bilhassa kötümser süreklilik epeyce gerçekçi. Enflasyonda da TCMB’nin üstüne meydana çıkan bir hedef var. Kendimce enflasyon YEP hedefini de aşar, ama en azından yüzde 5 gibi uçuk bir amaç konmamış. İşsizliğin fakat 2023 yılında yüzde 10’lara gerileyeceği az daha hükümetin başarısızlığının itirafı. Bu işsizlikte tercih kazanılmaz. Ilave olarak, hizmet sektörü canlandırılacaksa işsizlik hedefi NİYE bu denli yüksek? TCMB faiz artırıp BDDK Varlık Rasyosu’nu gevşetirken, 2021 yılında yüzde 4,3 bütçe açığı hedefini diretmek çok pahalıya mülk olacak.

Benzer Haberler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu